عزاداري امام حسين(ع) براي نسل هاي مختلف، تنها يك آيين تكرارشونده در تقويم نيست؛ آييني كه هر نسل با زبان و تجربه خود با آن مواجه شده و بخشي از هويت و عاطفه جمعي خود را در آن بازشناخته است. با اين حال، نسل امروز در شرايطي متفاوت از نسل هاي گذشته با اين آيين روبه روست؛ نسلي كه به واسطه دسترسي گسترده به فناوري و اطلاعات، بيش از گذشته درباره آنچه مي بيند و مي شنود پرسش مي كند، به دنبال چرايي هاست و مي خواهد در تجربه هاي جمعي، صرفاً مخاطب نباشد.
به گزارش پايگاه فكر و فرهنگ مبلغ، شايد تفاوت هاي ظاهري نسل جديد با نسل هاي گذشته در شيوه حضور در هيئت ها و مراسم عزاداري بيشتر به چشم بيايد، اما اين تفاوت لزوماً به معناي فاصله گرفتن از فرهنگ عاشورا نيست. نسل جديد مي خواهد بداند، انتخاب كند، مشاركت داشته باشد و مفاهيم عاشورا را با زبان و درك خود تجربه كند.
بنابر روايت ايرنا، دكتر راحيل شمسايي،در گفت وگويي از همين تغييرات مي گويد؛ از نسلي كه ديگر نمي توان همه چيز را صرفاً بر اساس سنت هاي خانوادگي به او منتقل كرد، از ضرورت همراهي والدين با انتخاب ها و پرسش هاي نوجوانان و از هيئت هايي كه اگر مي خواهند نسل جديد را با خود همراه كنند، بايد براي او سهمي واقعي در اين تجربه جمعي قائل شوند.
نسلي كه ديگر صرفاً از سنت خانوادگي پيروي نمي كند
شمسايي مهم ترين تفاوت نسل گذشته و نسل امروز در مواجهه با عزاداري امام حسين(ع) را در آگاهي بيشتر نسل جديد مي داند و مي گويد نسل امروز بسيار آگاه تر شده است؛ نسلي كه خود به جست وجوي اطلاعات مي پردازد و نمي توان انتظار داشت مانند نسل هاي گذشته صرفاً بر اساس آيين ها و سنت هايي كه از پدر و مادر به او منتقل شده است، رفتار كند.
به گفته اين روانشناس سلامت، نسل جديد آيين ها و سنت هاي مختلف را بررسي مي كند و شيوه هاي متفاوت عزاداري را در مكان هاي مختلف مي بيند و با يكديگر مقايسه مي كند. اين تفاوت، به ويژه در ميان نوجوانان نمود بيشتري دارد.
او با اشاره به سنين مختلف كودكان و نوجوانان توضيح مي دهد كه كودكان تا حدود 9، 10 يا 11 سالگي، بيشتر تحت تأثير والدين قرار دارند، اما از حدود 10 سالگي، با توجه به دسترسي گسترده تر به فناوري، شرايط متفاوت مي شود. به گفته شمسايي، به ويژه در شرايطي كه بخشي از كلاس ها و آموزش ها به صورت آنلاين برگزار شده است، فناوري بيش از گذشته در اختيار كودكان و نوجوانان قرار گرفته و آنان مي توانند به راحتي درباره آيين هاي مختلف و حتي اديان مختلف جست وجو كنند و به انتخاب برسند.
شمسايي در عين حال بر نقش مهم والدين در همراهي با اين فرآيند تأكيد دارد و معتقد است اگر نوجوان نسبت به يك آيين يا شيوه عزاداري پرسش يا ترديدي دارد، نبايد او را تحقير كرد يا با اين نگاه مواجه شد كه تو اشتباه مي كني و ما درست مي گوييم.
او مي گويد: والدين ممكن است هركدام مداح يا هيئت خاصي را ترجيح دهند، اما در مواجهه با انتخاب متفاوت فرزند، بايد او را همراهي كرد، نه اينكه با تحقير و رد انتخابش، فاصله او را با فضاي مذهبي بيشتر كرد.
نوجوان امروز فقط تماشاگر هيئت نيست
شمسايي در ادامه با اشاره به افزايش مشاركت نوجوانان و جوانان در مراسم عزاداري امسال، مي گويد: شهادت رهبر عزيزمان نيز در اين زمينه تأثيرگذار بوده و مشاركت نوجوانان و جوانان را در مراسم بيشتر كرده است.
به گفته او، نوجوان با حماسه ارتباط برقرار مي كند، روحيه اي فعال دارد و دوست دارد در يك تجربه جمعي، نقش و سهمي داشته باشد. از همين رو، هرچه زمينه مشاركت نوجوان در هيئت بيشتر فراهم شود، ارتباط او با اين فضا نيز تقويت خواهد شد.
اين روانشناس سلامت تأكيد مي كند كه بايد براي نوجوان ميدان ايجاد كرد؛ به اين معنا كه مسئوليتي به او سپرده شود، در بخشي از فعاليت هاي هيئت مشاركت كند، در توزيع نذري نقش داشته باشد و حتي در برخي موقعيت ها امكان مداحي و اجراي برنامه براي او فراهم شود.
شمسايي با اشاره به برخي برنامه هاي راديويي و تلويزيوني از جمله حسينيه معلي و محفل ستاره ها مي گويد در سال هاي اخير، توجه بيشتري به حضور و توانمندي كودكان و نوجوانان شده است؛ به گونه اي كه آنان در برنامه ها و حتي تجمعات حضور پيدا مي كنند، مي خوانند و در برخي تصميم گيري ها نيز مشاركت داده مي شوند.
هيئت كودك بايد متناسب با دنياي كودك باشد
شمسايي يكي ديگر از تغييرات مهم سال هاي اخير را شكل گيري هيئت هاي ويژه كودكان مي داند؛ موضوعي كه به گفته او در گذشته كمتر ديده مي شد و امروز خانواده ها نسبت به ضرورت آن آگاهي بيشتري پيدا كرده اند.
او توضيح مي دهد كه در اين هيئت ها، فردي متناسب با سن كودكان براي آنان درباره موضوعاتي مانند حضرت علي اصغر(ع) توضيح مي دهد؛ اما اين روايت بايد بدون پرداختن به مفاهيمي مانند خون، خونريزي، جنگ، قتل و غارت و متناسب با ميزان درك كودك ارائه شود.
اين روانشناس سلامت بر ضرورت توجه به نيازهاي رواني و سني كودكان در طراحي هيئت تأكيد مي كند و مي گويد گاهي كودكان در هيئت حوصله شان سر مي رود و تاريك شدن فضا يا صداي بلند مداحي مي تواند براي آنان احساس ناخوشايندي يا حتي ناامني ايجاد كند.
به گفته شمسايي، هيئت بچه ها بايد كاملاً جدا باشد و برگزاركنندگان بايد نيازهاي واقعي كودك را بشناسند و فضاي عزاداري را متناسب با اين نيازها طراحي كنند.
او درباره نوجوانان نيز بر اهميت سپردن مسئوليت تأكيد دارد و مي گويد: هرچه نوجوان احساس كند اين فضا متعلق به اوست و در آن حرفي براي گفتن دارد، اين موضوع مي تواند تأثير بسيار زيادي بر حال خوب او و ارتباطش با فرهنگ عزاداري داشته باشد.
نسل پرسشگر، پيش از عزاداري به دنبال چرايي است
شمسايي در ادامه به يكي از مهم ترين ويژگي هاي نسل جديد اشاره مي كند؛ نسلي كه مي خواهد چرايي مناسك و آيين هاي عزاداري را بداند و صرفاً به تكرار آنچه نسل هاي پيشين انجام داده اند، اكتفا نمي كند.
او معتقد است براي شناخت عاشورا نبايد زندگي امام حسين(ع) را تنها به روزهاي حضور ايشان در كربلا محدود كرد، بلكه بايد درباره ديگر ابعاد زندگي ايشان و همچنين زندگي حضرت زينب(س)، امام سجاد(ع) و حضرت ابوالفضل(ع) نيز با نسل جديد سخن گفت.
به گفته اين روانشناس سلامت، نوجوانان مي خواهند بدانند امام حسين(ع) به چه دليل قيام كردند و فلسفه اين قيام چه بوده است. او تأكيد مي كند كه بايد براي نسل جديد توضيح داد كه قيام امام حسين(ع) با مفاهيمي همچون نپذيرفتن ذلت، آزادگي و برپايي نماز پيوند دارد.
شمسايي مي گويد: كودكان و نوجوانان امروز علاقه مندند فلسفه عزاداري را بدانند و از خود مي پرسند چرا پس از 1400 سال همچنان براي امام حسين(ع) عزاداري مي كنيم و چه پيامي قرار است از اين عزاداري به نسل هاي بعد منتقل شود.
او همچنين با اشاره به جايگاه زيارت امام حسين(ع) در مناسبت هاي مختلف عبادي، از شب عرفه و عيد قربان تا نيمه شعبان، عيد فطر و شب هاي احيا، بر ضرورت پاسخ دادن به اين پرسش تأكيد مي كند كه چرا در بسياري از اين مناسبت ها، ذكر مصيبت امام حسين(ع) نيز مطرح مي شود و اين پيوند چه پيامي را در خود دارد.
شمسايي در نهايت بر يك اصل مهم تأكيد مي كند: اين مفاهيم بايد با زبان خود نسل جديد براي آنان توضيح داده شود؛ نه اينكه صرفاً گفته شود چون به ما گفته اند يا چون همه اين گونه عمل كرده اند. به اعتقاد او، نوجوان بايد با فلسفه و چرايي اين مفاهيم آشنا شود.
اگر مي خواهيم نسل جديد بماند، نبايد او را از هيئت برانيم
شمسايي در توصيه به والدين و برگزاركنندگان هيئت ها، نخستين اصل را مشاركت دادن كودكان و جوانان مي داند و بر اين موضوع تأكيد ويژه دارد.
او معتقد است حتي اگر پوشش يك دختر يا پسر جوان مطابق انتظار برگزاركنندگان يا عرف مسجد، حسينيه يا تكيه نباشد، نبايد با برخورد تند او را از هيئت دور كرد. به گفته شمسايي، به جاي آنكه چنين فردي با لحن نامناسب مورد خطاب قرار گيرد، بايد حضور او را به رسميت شناخت و از اينكه به مجلس آمده است، استقبال كرد.
اين روانشناس سلامت براي توضيح اين موضوع به تجربه اي كه خود شاهد آن بوده اشاره مي كند؛ دختري كه با پوشش مورد انتظار آن مجلس در هيئت حضور نداشت اما به دليل برخورد نامناسب افراد حاضر، در نهايت از هيئت خارج شد.وي تأكيد مي كند كه نبايد با چنين برخوردهايي افراد را از فضاي هيئت و حسينيه دور كرد. به اعتقاد او، بايد اجازه داد افراد حضور داشته باشند و حتي اگر صحبت مي كنند يا در آن لحظه همراهي كامل ندارند، صرف حضورشان در اين فضا را به فرصتي براي ارتباط و همراهي تبديل كرد.