تهران- ايرنا- امروز كودكستان ها و مراكز پيش دبستاني كشور ميزبان كوچكترين مسافران مسير تعليم و تربيت هستند؛ كودكاني كه قرار است در جشن غنچه ها نخستين روزهاي حضور خود در محيط آموزشي را با خنده، بازي، آشنايي با مربي و پيدا كردن دوستان تازه آغاز كنند.
گروه جامعه ايرنا- جشن غنچه ها به عنوان برنامه ويژه نوآموزان پيش دبستاني، فرصتي است تا ورود كودكان به محيط آموزشي نه با اضطراب و نگراني، بلكه با خاطره اي شيرين و احساس امنيت همراه شود. براي بسياري از كودكان، حضور در كودكستان نخستين تجربه جدي جدا شدن از فضاي خانه و قرار گرفتن در جمع همسالان است؛ تجربه اي كه مي تواند در شكل گيري نگاه آنان به مدرسه، يادگيري، دوستي و ارتباط با ديگران نقش داشته باشد. از همين رو، نحوه استقبال از كودك در نخستين روزهاي حضور در محيط آموزشي اهميت زيادي دارد.
در اين مرحله، كودك بيش از آنكه به دنبال آموختن مفاهيم پيچيده آموزشي باشد، به فرصت براي تجربه كردن، بازي، گفت وگو، برقراري ارتباط و شناخت محيط پيرامون نياز دارد. به همين دليل است كه برنامه هاي پيش دبستاني بايد متناسب با ويژگي هاي رشدي كودكان طراحي شود و فضاي يادگيري را از فشار و اضطراب دور نگه دارد.
در گزارش هاي مرتبط با تعليم و تربيت كودك نيز بر اين موضوع تأكيد شده است كه دوره پيش دبستاني تنها مرحله اي براي آموزش مستقيم حروف و اعداد نيست، بلكه دوره اي براي آماده سازي كودك از نظر مهارت هاي زباني، اجتماعي، حركتي، هيجاني و خلاقيت است.
كودكستان؛ فراتر از آموزش
وقتي از كودكستان سخن گفته مي شود، نبايد آن را صرفا يك محيط آموزشي كوچك تر از مدرسه تصور كرد. كودكستان جايي است كه كودك براي نخستين بار بخشي از زندگي اجتماعي خود را خارج از خانواده تجربه مي كند؛ ياد مي گيرد نوبت را رعايت كند، با همسالان بازي كند، خواسته هاي خود را بيان كند، اختلاف هاي كوچك را مديريت كند و در كنار ديگران مسئوليت هاي ساده اي را بپذيرد.
اين مهارت ها شايد در نگاه نخست ساده به نظر برسد اما پايه بخش مهمي از رفتار اجتماعي كودك در سال هاي بعد را تشكيل مي دهد. كودكي كه در يك محيط امن و حمايتگر فرصت تجربه كردن و اشتباه كردن داشته باشد، به تدريج اعتماد بيشتري براي برقراري ارتباط و مشاركت در فعاليت هاي جمعي پيدا مي كند.
از اين منظر، جشن غنچه ها را مي توان نه فقط يك مراسم آغاز سال تحصيلي، بلكه فرصتي براي ايجاد نخستين پيوند عاطفي كودك با محيط آموزشي دانست؛ پيوندي كه قرار است در ادامه با همراهي مربي، خانواده و همسالان شكل بگيرد و تقويت شود.
علي فرهادي سخنگوي وزارت آموزش و پرورش در اين خصوص به ايرنا گفت: جشن غنچه ها امسال با حضور وزير آموزش و پرورش در سراسر كشور برگزار خواهد شد.
حميدرضا شيخ الاسلام معاون وزير ورئيس سازمان تعليم و تربيت كودك گفت: طبق آمارها، در سال تحصيلي گذشته 42 درصد از نوآموزان تحت پوشش اين سازمان بودند كه امسال اين رقم در سامانه سيدا (يكپارچه دانش آموزان) به 70 درصد رسيده است.
وي با اشاره به پيشينه 100 ساله پيش دبستاني در ايران، اظهار كرد: در سال 1400، با تأكيد حضرت آيت الله خامنه اي و بر اساس مصوبه شوراي عالي انقلاب فرهنگي، سازمان ملي تعليم و تربيت كودك تأسيس شد تا مديريت اين مقطع حياتي را به صورت تخصصي و متمركز بر عهده بگيرد.
شيخ الاسلام درباره ابعاد عملياتي اين سازمان گفت: مخاطبان اصلي اين نهاد، كودكان 3 تا 6 سال هستند كه در حال حاضر حدود 7 ميليون مخاطب مستقيم در اين بازه سني شناسايي شده اند.
وي بيان كرد: هدف ما اين است كه با تكيه بر آمارهاي دقيق، تمامي نيازهاي تربيتي و يادگيري كودكان را پوشش دهيم. در واقع، اگر دايره اثرگذاري سازمان را در نظر بگيريم، اكنون با 14 ميليون مخاطب شامل كودكان و خانواده ها روبه رو هستيم.
معاون وزير آموزش و پرورش تصريح كرد: اكنون مجوز تاسيس 39 هزار مهد و كودكستان در كشور صادر شده و مشغول فعاليت هستند.
رئيس سازمان ملي تعليم و تربيت كودك با تاكيد بر ضرورت ارتقاي كيفيت آموزش هاي پيش دبستاني گفت: توانمندسازي مربيان، توسعه آموزش هاي استاندارد و ارتقاي مهارت هاي تربيتي خانواده ها از مهم ترين اولويت ها و برنامه هاي اين سازمان براي بهبود نظام تعليم و تربيت كودكان است.
وزير آموزش و پرورش با تأكيد بر اهميت دوره پيش دبستاني در شكل گيري شخصيت و هويت كودكان، از هدف گذاري براي پوشش كامل اين دوره و حضور حدود يك ميليون و 100 هزار نوآموز در كلاس هاي پيش دبستاني امسال خبر داد.
لبخند به جاي اضطراب
در سال هاي نخست كودكي، احساس امنيت يكي از مهم ترين نيازهاي كودك است. ورود ناگهاني به محيطي ناآشنا، جدا شدن از والدين و قرار گرفتن در جمعي از كودكان ديگر مي تواند براي برخي نوآموزان اضطراب آور باشد. بنابراين، برنامه هاي آغاز سال تحصيلي بايد به گونه اي طراحي شود كه اين گذار با آرامش بيشتري اتفاق بيفتد.
جشن، موسيقي، بازي، قصه، هديه و فعاليت هاي جمعي متناسب با سن كودك مي تواند به ايجاد فضاي آشنا و دوست داشتني كمك كند؛ البته به شرط آنكه برنامه ها از ظرفيت طبيعي كودكان فراتر نرود و شادي جاي خود را به هيجان و فشار بيش از اندازه ندهد.
خانواده؛ شريك نخست تربيت
اما آغاز حضور كودك در كودكستان به معناي پايان نقش خانواده نيست؛ برعكس، همراهي والدين در اين دوره اهميت بيشتري پيدا مي كند. كودك زماني راحت تر با محيط جديد ارتباط برقرار مي كند كه خانواده نيز نسبت به اين تغيير احساس اطمينان داشته باشد.
نگراني والدين، انتقال اضطراب به كودك و تأكيد بيش از حد بر عملكرد آموزشي مي تواند تجربه نخست كودك را دشوار كند. در مقابل، گفت وگو با كودك درباره اتفاق هاي روزانه كودكستان، پرسيدن از دوستان و بازي هايش، شنيدن تجربه هاي او و پرهيز از مقايسه با ديگر كودكان، به شكل گيري احساس امنيت كمك مي كند.
در چنين شرايطي، خانواده و مربي دو ضلع اصلي تجربه آموزشي كودك هستند و ارتباط مناسب ميان آنها مي تواند بسياري از نگراني هاي نخستين روزهاي كودكستان را كاهش دهد.
مربي؛ چهره اي كه در ذهن كودك مي ماند
در كنار خانواده، مربي كودكستان نيز جايگاه ويژه اي دارد. براي كودكي كه نخستين روزهاي دوري از خانه را تجربه مي كند، مربي مي تواند نخستين چهره اي باشد كه در محيط جديد به او احساس امنيت مي دهد.
بنابراين، كيفيت آموزش مربيان و آشنايي آنان با ويژگي هاي رشد كودك اهميت زيادي دارد. مربي پيش دبستاني فقط انتقال دهنده اطلاعات نيست؛ بلكه بايد بتواند احساسات كودك را بشناسد، تفاوت هاي فردي كودكان را بپذيرد و فضاي كلاس را به محيطي براي تجربه، بازي و يادگيري تبديل كند.
از همين منظر، توسعه و ساماندهي كودكستان ها تنها به افزايش ظرفيت پذيرش كودكان محدود نمي شود و كيفيت خدمات، صلاحيت مربيان، ايمني محيط و تناسب برنامه هاي تربيتي با نيازهاي سني كودكان نيز بايد مورد توجه قرار گيرد.
عدالت از سال هاي نخست
موضوع ديگري كه در بحث كودكستان ها اهميت دارد، دسترسي عادلانه كودكان به خدمات باكيفيت است. برخورداري از فرصت هاي مناسب رشد نبايد به محل زندگي يا توان اقتصادي خانواده ها وابسته باشد. هر كودك، صرف نظر از محل زندگي و شرايط خانوادگي، به محيطي نياز دارد كه در آن احساس امنيت كند، فرصت بازي و يادگيري داشته باشد و بتواند مهارت هاي ارتباطي و اجتماعي خود را تقويت كند. بنابراين، توسعه كمي مراكز كودكستاني بايد همزمان با توجه به كيفيت و عدالت در دسترسي دنبال شود.
وزارت آموزش و پرورش نيز در برنامه هاي مربوط به سال تحصيلي جديد، بر موضوع عدالت آموزشي و ارتقاي كيفيت خدمات تأكيد كرده است. در همين چارچوب، جشن هاي آغاز سال تحصيلي از جمله جشن غنچه ها و جشن شكوفه ها نيز طبق برنامه ريزي انجام شده در دستور كار قرار گرفته اند.
رويش غنچه ها در آغاز راه
جشن غنچه ها شايد تنها يك روز در تقويم آموزشي باشد، اما براي كودكي كه نخستين بار كوله كوچكش را برمي دارد و قدم به كودكستان مي گذارد، مي تواند آغاز يك خاطره ماندگار باشد؛ خاطره نخستين دوست، نخستين مربي، نخستين بازي گروهي و نخستين تجربه حضور در يك جمع بزرگ تر از خانواده.
كودكان در اين روز قرار نيست فقط يك سال تحصيلي را آغاز كنند؛ آنها آرام آرام وارد مرحله اي تازه از زندگي اجتماعي خود مي شوند. قرار است بياموزند چگونه دوست پيدا كنند، چگونه احساس خود را بيان كنند، چگونه در كنار ديگران بازي كنند و چگونه جهان اطراف خود را با پرسش و تجربه بشناسند.
از اين منظر، اهميت جشن غنچه ها بيش از آنكه در برگزاري يك مراسم رسمي باشد، در معنايي است كه براي كودك دارد: اينجا جاي توست؛ جايي براي بازي، يادگيري، دوستي و رشد.
غنچه هاي امروز، دانش آموزان فردا هستند و كيفيت نخستين تجربه آنان از آموزش مي تواند بر نگاهشان به مدرسه و يادگيري اثر بگذارد. بنابراين، شايد مهم ترين پيام اين جشن آن باشد كه مسير تعليم و تربيت از سال هاي نخست كودكي آغاز مي شود؛ مسيري كه اگر با شادي، امنيت، محبت و فرصت تجربه همراه باشد، مي تواند زمينه ساز رشد كودكاني كنجكاو، اجتماعي، خلاق و برخوردار از اعتمادبه نفس باشد.