ICTPRESS - سرپرست پژوهشگاه فضايي ايران با تشريح برنامه ها و رويكردهاي جديد اين مجموعه، از بازتعريف شاخص هاي ارزيابي صنعت فضايي و حركت از توسعه صرف فناوري به سمت خدمات فضايي، افزايش بهره برداران و توجه بيشتر به حل مسائل واقعي كشور خبر داد.
به گزارش شبكه خبري ICTPRESS، نادر مكاري در نشست خبري روز شنبه يازدهم مهرماه 1405، همزمان با هفته جهاني فضا با اشاره به شعار امسال اين هفته با عنوان انقلاب ماهواره برها اظهار كرد: اين شعار صرفاً يك گزاره فناورانه نيست و هدف اصلي آن فراهم كردن دسترسي آسان، ارزان و اقتصادي به فضا براي ايجاد منظومه هاي ماهواره اي و ارائه خدمات مستمر، دقيق و كاربردي به صنايع و بخش هاي مختلف است.
وي افزود: تحولات صنعت فضايي در جهان نشان مي دهد نسل جديد پرتابگرها به سمت استفاده از سوخت هاي اقتصادي تر و مأموريت هاي تكرارپذير حركت كرده اند و توسعه فناوري بيش از گذشته بر مبناي اقتصاد و شكل گيري بازار خدمات فضايي دنبال مي شود.
مكاري در پاسخ به سؤال آي سي تي پرس درباره اينكه اگر بخواهيم پنج سال آينده صنعت فضايي ايران را با يك شاخص ارزيابي كنيم، اين شاخص بايد چه باشد، گفت: پيش از اين شاخص هايي كه در نظر گرفته مي شد، بيشتر بر اساس تعداد پرتاب ها و ماهواره ها بود، اما اين رويكرد در دوره جديد در حال بازتعريف است.
وي افزود: اكنون تمركز از صرف توسعه و ساخت ماهواره به سمت خدمات فضايي، بهره برداران و ميزان استفاده واقعي از اين خدمات در حال حركت است و ميزان بهره برداران، تعداد مشترياني كه از خدمات فضايي استفاده مي كنند و توانمندي اين صنعت در پاسخ گويي به نيازهاي كشور، از جمله شاخص هاي مورد توجه هستند.
مكاري تأكيد كرد: ارزش يك دستاورد فضايي صرفاً با توليد يك ماهواره يا انجام يك پرتاب سنجيده نمي شود، بلكه ميزان تبديل اين ظرفيت ها به خدمت و رفع نيازهاي واقعي كشور اهميت بيشتري دارد.
وي همچنين از ورود جدي تر موضوع اقتصاد فضا به نظام ارزيابي صنعت فضايي خبر داد و گفت: بازتعريف شاخص ها در همين مسير دنبال مي شود و توسعه هوشمند اقتصاد فضا نيز يكي از محورهاي اين رويكرد است.
سرپرست پژوهشگاه فضايي ايران ادامه داد: پژوهشگاه در حال تدوين و بازتعريف اين شاخص هاست و به زودي گزارش هايي در اين زمينه ارائه خواهد كرد.
اقتصاد فضا؛ تغيير مسير پژوهشگاه از فناوري صرف به خدمات
مكاري با تشريح رويكرد جديد پژوهشگاه فضايي گفت: اين مجموعه در دوره جديد به دنبال تغيير مسير از توسعه صرف فناوري به سمت توسعه فناوري هاي كاربردمحور و پاسخ گو به نياز دستگاه هاي اجرايي و بهره برداران است.
وي ادامه داد: در اين چارچوب، همكاري با دستگاه هاي اجرايي و ذي نفعان خدمات فضاپايه افزايش يافته و مذاكرات براي ساخت ماهواره هاي اختصاصي متناسب با نياز بهره برداران در جريان است تا كاربران بتوانند مستقيماً از ظرفيت ماهواره هاي مورد نياز خود استفاده كنند.
سرپرست پژوهشگاه فضايي همچنين تأكيد كرد: در اين رويكرد، تعداد ماهواره ها و پرتاب ها تنها بخشي از عملكرد صنعت فضايي را نشان مي دهد و ميزان استفاده از خدمات، تعداد مشتريان و ميزان اثرگذاري فناوري در پاسخ به مسائل واقعي كشور نيز اهميت دارد.
وي گفت: اقتصاد فضا به داده نياز دارد و ماهواره ها يكي از مهم ترين مسيرهاي تأمين اين داده هستند؛ داده خام پس از پردازش به خدمت تبديل مي شود و از دل خدمات، كسب وكار و ارزش اقتصادي شكل مي گيرد.
ايران زمين؛ بستر بومي مشابه گوگل ارث
يكي از مهم ترين پروژه هاي اعلام شده در اين نشست، سامانه ايران زمين بود كه به گفته مكاري با هدف فراهم كردن دسترسي بومي به داده هاي مكاني و تصاوير ماهواره اي توسعه يافته است.
وي گفت: ايران زمين در حال حاضر در مرحله آزمايش هاي نهايي قرار دارد و به زودي رونمايي خواهد شد. اين سامانه در دو نسخه عمومي و تجاري ارائه مي شود.
به گفته مكاري، نسخه عمومي ايران زمين امكاناتي مشابه سرويس هاي عمومي مشاهده تصاوير ماهواره اي ارائه خواهد كرد و نسخه تجاري علاوه بر دسترسي به داده ها، ابزارهاي پردازش و دريافت خروجي هاي تخصصي را در اختيار كاربران قرار مي دهد.
وي يكي از دلايل توسعه اين سامانه را محدوديت و اختلال در دسترسي به سرويس هاي خارجي عنوان كرد و گفت ايجاد يك بستر بومي مي تواند دسترسي پايدار به داده هاي مكاني را فراهم كند.
راز؛ يكپارچه سازي داده ها و خدمات سنجش از دور
مكاري همچنين از توسعه پلتفرم راز براي يكپارچه سازي سامانه هاي كاربردي پژوهشگاه در حوزه سنجش از دور خبر داد.
اين پلتفرم داده هاي تصويري اپتيكي و راداري و ابزارهاي پردازشي مختلف را در يك بستر واحد تجميع مي كند و امكان استفاده پژوهشگران و دانشگاهيان از داده ها و توسعه الگوريتم هاي هوش مصنوعي را فراهم خواهد كرد.
به گفته وي، قابليت هايي مانند تصحيح هندسي، موزاييك تصاوير، پارسل بندي اراضي و پردازش هاي مرتبط با افزايش وضوح تصاوير در اين بستر پيش بيني شده است.
سرپرست پژوهشگاه فضايي هدف از ايجاد اين زيرساخت ها را فراهم كردن زمينه خلق ارزش از داده هاي فضايي و شكل گيري اقتصاد فضا دانست و افزود: پژوهشگران مي توانند الگوريتم هاي هوش مصنوعي خود را روي داده هاي اين پلتفرم توسعه دهند.
خيام از ماهواره تا خدمت براي دستگاه هاي اجرايي
مكاري درباره كاربرد داده هاي ماهواره خيام نيز گفت ارائه تصاوير اين ماهواره به دستگاه هاي اجرايي از سال گذشته آغاز شده است.
وي افزود: شهرداري ها از تصاوير خيام براي توسعه شهري، پايش ساخت وسازها و رصد تغييرات استفاده مي كنند و شركت گاز و برخي صنايع نيز در حال بهره گيري از اين داده ها هستند.
به گفته سرپرست پژوهشگاه فضايي، آرشيو داده هاي خيام يكي از منابع مورد استفاده در سامانه هاي كاربردي پژوهشگاه خواهد بود و داده هاي ماهواره اي در حوزه هايي مانند پايش ميزان برداشت معادن، شناسايي پهنه هاي معدني، سنجش فرونشست زمين، برآورد سطح زيركشت محصولات كشاورزي، پايش خشكسالي و بررسي منابع آبي كاربرد دارند.
وي تأكيد كرد كه اين كاربردها نشان مي دهد خدمات فضايي مي تواند از سطح فعاليت هاي پژوهشي فراتر رفته و مستقيماً در مديريت منابع، زيرساخت ها و تصميم گيري دستگاه هاي اجرايي مورد استفاده قرار گيرد.
تدوين سند راهبردي ناوبري بومي
سرپرست پژوهشگاه فضايي ايران از تدوين سند راهبردي ناوبري فضايي نيز خبر داد و گفت گزينه هاي مختلف براي دستيابي به يك سامانه ناوبري بومي بررسي شده اند.
مكاري افزود: ايجاد يك منظومه بومي ناوبري، استفاده از روش هاي افزايش دقت يا آگمنتيشن و بهره گيري از روش هاي ناوبري مبتني بر سيگنال هاي فرصت طلبانه از جمله راهبردهاي پيش بيني شده در اين سند هستند.
وي گفت پژوهشگران پژوهشگاه در حال طراحي و توسعه فناوري هاي مرتبط هستند و برنامه ريزي شده است بخشي از اين سند راهبردي در سال آينده وارد مرحله عملياتي شود.
ادامه توسعه ناهيد و سامان
مكاري درباره پروژه هاي ماهواره اي پژوهشگاه نيز اظهار كرد: پروژه هاي راهبردي مانند پارس 3، ناهيد 3 و سري سامان همچنان در حال توسعه هستند.
وي گفت در پروژه هاي سري سامان، علاوه بر پيشرانش سوخت جامد، كار روي فناوري پيشرانش سوخت مايع نيز آغاز شده است.
به گفته مكاري، در خانواده ماهواره هاي ناهيد نيز فناوري هاي مورد نياز براي منظومه سازي مورد توجه قرار گرفته است. ناهيد 2 با تمركز بر توسعه فناوري هاي منظومه سازي دنبال مي شود و براي ناهيد 3 دستيابي به مدار زمين آهنگ هدف گذاري شده است.
وي همچنين از آغاز توسعه فناوري ارتباط ميان ماهواره اي خبر داد و گفت اين فناوري يكي از اجزاي كليدي منظومه هاي ماهواره اي است و امكان تبادل داده ميان ماهواره ها را فراهم مي كند.
دو شبيه ساز سه بعدي براي كاهش ريسك مأموريت
يكي ديگر از پروژه هاي اعلام شده در نشست، طراحي دو نرم افزار شبيه ساز سه بعدي براي كاهش ريسك مأموريت هاي فضايي بود.
مكاري گفت هزينه شكست مأموريت هاي فضايي بالاست و به همين دليل اين دو نرم افزار براي ارزيابي عملكرد ماهواره پيش از پرتاب و شبيه سازي شرايط مختلف فضايي طراحي شده اند.
وي افزود: شرايطي كه امكان آزمايش مستقيم آنها در فضا وجود ندارد، مي تواند با استفاده از اين شبيه سازها روي زمين بازسازي و ارزيابي شود. اين ابزارها پس از پرتاب نيز به عنوان ابزار كمكي در اختيار مركز كنترل مأموريت قرار مي گيرند تا اپراتورها بتوانند وضعيت ماهواره را با سرعت بيشتري تحليل كنند.
هوش مصنوعي در زنجيره صنعت فضايي
مكاري با اشاره به كاربرد هوش مصنوعي در پژوهشگاه فضايي گفت استفاده از اين فناوري به پردازش تصاوير ماهواره اي محدود نيست و در بخش هاي مختلف زنجيره صنعت فضايي مورد استفاده قرار مي گيرد.
وي افزود: طراحي منظومه هاي ماهواره اي، ناوبري فرصت طلبانه، حوزه مخابرات، پيش بيني و اصلاح خطا و افزايش وضوح تصاوير از جمله بخش هايي هستند كه هوش مصنوعي در آنها كاربرد دارد.
به گفته وي، متخصصان پژوهشگاه ابزارها و الگوريتم هاي مورد نياز را در داخل مجموعه توسعه مي دهند و از هوش مصنوعي در پردازش هايي مانند ابرتفكيك پذيري تصاوير نيز استفاده مي شود.
بازتعريف پروژه ها پس از آسيب به زيرساخت ها
سرپرست پژوهشگاه فضايي ايران در بخش ديگري از نشست درباره آسيب هاي واردشده به اين مجموعه در جريان جنگ گفت: بخشي از ساختمان ها و تجهيزات پژوهشگاه آسيب ديد و فعاليت ها براي مدتي متوقف شد؛ اما زيرساخت هاي مورد نياز براي ادامه فعاليت ها در مدت كوتاهي احيا شده است.
وي همچنين اعلام كرد برخي پروژه هاي پژوهشگاه متناسب با شرايط و نيازهاي جديد كشور بازتعريف شده اند؛ از جمله توسعه فناوري سوخت مايع در پروژه هاي سامان و حركت پروژه هاي ناهيد به سمت فناوري هاي منظومه ساز.
حركت به سمت تأمين مالي از محل خدمات فضايي
يكي از محورهاي مهم نشست، تغيير مدل تأمين مالي پروژه هاي فضايي بود. مكاري در اين خصوص گفت: پژوهشگاه در حال حركت به سمت تأمين منابع مالي مورد نياز پروژه ها از محل سفارش و نياز بهره برداران است.
وي افزود: بر همين اساس، توسعه ماهواره هاي تخصصي متناسب با نياز كاربران و تدوين مدل هاي جديد سرمايه گذاري در دستور كار قرار گرفته تا امكان مشاركت بيشتر بخش خصوصي و سرمايه گذاران فراهم شود.
سرپرست پژوهشگاه فضايي با اشاره به تجربه جهاني در اين زمينه گفت بخش خصوصي در كشورهاي مختلف در بخش هايي مانند ارائه خدمات ايستگاه هاي زميني و توسعه و عمليات پرتابگرها حضور پررنگي دارد و پژوهشگاه نيز به دنبال كاهش وابستگي فعاليت هاي فضايي به بودجه عمومي و حركت به سمت تأمين هزينه ها از محل ارائه خدمات است.
راه اندازي مركز رشد و توسعه زيست بوم فضايي
مكاري از برنامه پژوهشگاه براي راه اندازي مركز رشد فضايي نيز خبر داد و گفت اين مركز با هدف افزايش حضور پژوهشگران و شركت هاي نوپا در صنعت فضايي ايجاد خواهد شد.
به گفته وي، فراهم كردن زيرساخت دسترسي يكپارچه به داده هاي فضايي براي پژوهشگران و شركت ها و ايجاد زيرساخت هاي مشترك از ديگر اقداماتي است كه براي توسعه زيست بوم فضايي دنبال مي شود.
وي همچنين از برنامه پژوهشگاه براي مشاركت در تدوين استانداردهاي بين المللي حوزه فضا و توسعه ماهواره هاي مشترك با كشورهاي ديگر خبر داد.
از تعداد ماهواره تا ميزان اثرگذاري خدمات فضايي
مجموع برنامه ها و اظهارات سرپرست پژوهشگاه فضايي ايران نشان مي دهد در نظام ارزيابي جديد، تعداد ماهواره ها و پرتاب ها همچنان بخشي از عملكرد صنعت فضايي را تشكيل مي دهند، اما ميزان استفاده از خدمات، تعداد بهره برداران و توانايي فناوري فضايي در پاسخ گويي به نيازهاي واقعي كشور نيز به معيارهاي مهمي تبديل شده اند.
توسعه ايران زمين، يكپارچه سازي داده ها در پلتفرم راز، استفاده گسترده تر از داده هاي خيام، تدوين مسير ناوبري بومي، توسعه فناوري هاي منظومه سازي و ارتباط ميان ماهواره اي، طراحي شبيه سازهاي سه بعدي و ورود هوش مصنوعي به زنجيره فضايي، مجموعه اي از اقداماتي است كه پژوهشگاه آنها را در چارچوب حركت از توسعه صرف فناوري به سمت خدمات كاربردي و اقتصاد فضا دنبال مي كند؛ مسيري كه در آن ميزان استفاده از خدمات و اثرگذاري آنها در حل مسائل واقعي كشور، در كنار توسعه فناوري، اهميت بيشتري پيدا مي كند.