شركت ها هميشه براي پيشرفت از روش هاي سالمي استفاده نمي كنند و بعضاً به سراغ راه هاي نامتعارف مي روند؛ رويكردي كه فيسبوك يا متا كنوني در سال 2013 در پيش گرفت. فيسبوك در آن سال با مبلغ بيش از 100 ميليون دلار يك سرويس VPN به نام Onavo را خريد؛ سرويسي كه وعده حفظ حريم خصوصي كاربران را مي داد، اما درحقيقت ابزار جاسوسي فيسبوك از بيش از 33 ميليون كاربر بود.
در سال 2013 فيسبو ك اپليكيشن Onavo را با مبلغي بيش از 100 ميليون دلار خريد. اين اپليكيشن در ظاهر ابزاري براي افزايش امنيت و حفظ حريم خصوصي كاربران بود، اما فيسبوك از خريد آن هدف ديگري را دنبال مي كرد.
چندين سال پس از خريد Onavo، گزارش هايي مبني بر استفاده ابزاري فيسبوك از اين سرويس منتشر شد. طبق گزارش ها، اين سرويس VPN تمام ترافيك اينترنت گوشي كاربران را قبل از رسيدن به مقصد اصلي، از سرورهاي فيسبوك عبور مي داد. بنابراين فيسبو ك به داده هاي كاربران مانند اپ ها و وب سايت هاي مورد استفاده و حتي زمان استفاده از آن ها دسترسي داشت.
سرويسي كه منجر به خريد واتس اپ شد طبق گزارش ها، بيش از 33 ميليون كاربر اين اپليكيشن را روي گوشي خود نصب كرده بودند كه نتيجه اش دسترسي فيسبوك به حجم عظيمي از داده هاي رفتاري كاربران بود. اين اطلاعات نقش كليدي در تصميم گيري هاي تجاري مارك زاكربرگ، مديرعامل متا، داشت.
طبق گزارشي از BuzzFeed، اطلاعات جمع آوري شده از طريق اين اپليكيشن به فيسبوك نشان داد كه كاربران روزانه دو برابر بيشتر از مسنجر فيسبوك، با واتس اپ پيام ردوبدل مي كنند. همين موضوع درنهايت باعث شد كه فيسبوك تصميم به خريد واتساپ با قيمت 19 ميليارد دلار در سال 2014 بگيرد.
همچنين در سال 2016 داده هاي Onavo به فيسبوك نشان داد كه اپليكيشن اسنپ چت رشد چشمگيري را بين كاربران تجربه مي كند. اما از آنجايي كه ترافيك اسنپ چت رمزگذاري شده بوده، فيسبوك نمي توانست به طور دقيق ببيند كاربران چطور از آن استفاده مي كنند.
به خاطر همين مشكل زاكربرگ با ارسال ايميل بالا خواستار پيدا كردن راهي براي دسترسي به داده هاي اسنپ چت شد:
لازم است راهي پيدا كنيم تا داده هاي قابل اعتمادي از اسنپ چت به دست بياريم.
پروژه محرمانه فيسبوك براي رقابت با اسنپ چت در همين راستا، پروژه اي محرمانه به نام Project Ghostbusters كليد خورد. هدف اين پروژه اجراي حملات مرد مياني يا Man-in-the-Middle براي شكستن رمزنگاري اسنپ چت بود. تنها ظرف يك ماه، مهندسان فيسبوك كيت هايي را طراحي كردند كه مي توانستند داده هاي كاربران را قبل از رمزگذاري، رهگيري و جمع آوري كنند.
فيسبوك سپس با استفاده از زيرساخت Onavo، كدهايي اختصاصي براي كلاينت و سرور نوشت. در سمت كاربر، يك كيت حاوي گواهي نامه ريشه (Root Certificate) روي گوشي قربانيان نصب مي شد. در سمت سرور نيز، فيس بوك با ساخت گواهي هاي ديجيتال جعلي، سرورهاي اسنپ چت را شبيه سازي مي كرد و ترافيك رمزگذاري شده را به صورت جعلي دريافت و رمزگشايي مي كرد.
پس از درك موفقيت روزافزون اسنپ چت از طريق اين روش بود كه فيسبوك پيشنهاد خريد آن با مبلغ 3 ميليارد دلار را مطرح كرد. اما با مخالفت مديرعامل اسنپ، اين پيشنهاد رد شد. در واكنش، فيسبوك قابليت معروف Stories را به اينستاگرام اضافه كرد كه بعدها به ستون اصلي رشد اين پلتفرم تبديل شد.
اسنپ چت تنها اپليكيشني نبود كه فيسبوك داده هايش را زير نظر داشت، بلكه اپليكيشن هاي ديگري مانند Houseparty، يوتوب، آمازون و ده ها اپ ديگر نيز تحت نظارت دائمي آن قرار داشتند. هدف فيسبوك درمجموع اين بود كه هر رقيب رو به رشدي را زودتر شناسايي، تحليل و درصورت نياز خنثي كند. اما اين رويكرد زياد دوام نياورد.
مقابله اپل با سرويس جاسوسي فيسبوك اپل پس از بررسي دقيق، اپليكيشن Onavo را به دليل نقض صريح قوانين حريم خصوصي از اپ استور حذف كرد. فيس بوك در واكنش، اين اپليكيشن را با نام جديد Facebook Research بازطراحي كرد و با پيشنهاد پرداخت 20 دلار در ماه، از نوجوانان خواست اين اپ را روي گوشي هاي خود نصب كنند.
اما اين بار اپل رويكرد سختگيرانه تري در پيش گرفت. پس از افشاي اين اقدام، اپل دسترسي فيسبوك به گواهي نامه هاي سازماني را لغو كرد كه اين امر منجر به از كار افتادن تمام اپليكيشن هاي داخلي iOS فيسبوك، ازجمله نسخه هاي آزمايشي شد.
پرونده Onavo يكي از بارزترين نمونه هاي سوءاستفاده شركت هاي بزرگ فناوري از اعتماد كاربران است. در اين پرونده، اپليكيشني كه به ظاهر براي محافظت از حريم خصوصي طراحي شده بود، يكي از پيچيده ترين ابزارهاي نظارتي و جاسوسي تاريخ تكنولوژي بود كه به فيسبوك اجازه مي داد بازار را با داده هاي پنهاني كنترل كند.