افزايش اميدواري دانشمندان براي ساخت واكسن كرونا

به تازگي در پژوهشي بي سابقه و تنها چند ماه پس از گسترش دنياگيري كرونا، داوطلباني از سراسر جهان آمادگي خود براي دريافت واكسن هاي آزمايشي ويروس كرونا را اعلام كرده اند. شركت هايي مثل Inovio و Pfizer، تست هاي اوليه ي كانديدهاي انساني را براي بررسي ايمني واكسن آغاز كرده اند. پژوهشگران دانشگاه آكسفورد انگلستان هم در حال تست واكسن هايي روي نمونه هاي انساني هستند و به گفته ي آن ها يك واكسن براي مصرف فوري تا ماه سپتامبر آماده خواهد شد.شركت مادرنا نيز روز دوشنبه از نتايج اميدواركننده درباره ي آزمايش ايمني واكسن خود روي هشت داوطلب خبر داد. هنوز داده هاي اين آزمايش منتشر نشده اند اما اخبار مربوطه اميدواركننده هستند و سهام اين شركت هم به شكل چشمگيري افزايش يافته است. البته پژوهش روي حيوانات هم استثنايي بوده اند. طبق نتايج به دست آمده از پژوهشگران مركز پزشكي دياكونز، واكسن اوليه از ميمون ها در برابر ابتلا به ويروس محافظت كرده است. به گفته ي پژوهشگرها، اين يافته راه را براي توسعه ي واكسن انساني هموار خواهد كرد. در كارآزمايي هاي سراسر جهان، خوشبيني محتاطانه اي نسبت به واكسن كوويد 19 وجود دارد و شايد سال آينده بيش از يك واكسن براي اين بيماري توليد شود.حداقل چهار روش براي توليد واكسن در دست توسعه است؛ بنابراين، با تركيب مراحل آزمايش و كاهش زمان فرايند مي توان مدت ساخت واكسن را از ده ها سال به كمتر از يك سال كاهش داد. با اينكه ويروس كرونا، ماهيتي متغير و تهاجمي دارد بعيد است جهش درخورتوجهي داشته باشد. به گفته ي مايكل فارزان، ويروس شناس پژوهشكده ي اسكريپز: «توليد واكسن، هدف آسان تري محسوب مي شود و اين خبر فوق العاده اي است.»وجود واكسني مؤثر براي پايان دادن به دنياگيري كوويد 19 ضروري است. تاكنون حداقل 4/7 ميليون نفر در سراسر جهان به اين ويروس مبتلا شده اند و 324 هزار نفر جان خود را از دست داده اند. ايمني گسترده، زمينه را براي زندگي بدون فاصله گذاري اجتماعي و ماسك فراهم مي كند. به گفته ي دكتر دن باروخ، ويروس شناس مؤسسه ي پزشكي دياكونز و سرپرست پژوهش روي ميمون ها:مردم معمولا درك نمي كنند كه توسعه ي واكسن در حالت عادي به سال ها و حتي ده ها سال زمان نياز دارد. درنتيجه تلاش براي فشرده سازي فرايند توليد واكسن در 12 تا 18 ماه، امري بي سابقه است. اگر چنين اتفاقي رخ دهد، فرايند ساخت واكسن كرونا، ركورد سريع ترين پروژه ي توليد واكسن در كل تاريخ بشر را به خود اختصاص خواهد داد.بيش از 100 تيم پژوهشي در سراسر دنيا در حال بررسي ويروس كوويد 19 از زاويه هاي مختلف هستند واكسن مادرنا هم براساس فناوري نسبتا جديد mRNA ساخته شده است كه بخشي از ژن هاي ويروس را وارد سلول هاي انسان مي كند. هدف اين پروژه، توليد پروتئين ويروسي در سلول ها است. در اين صورت سيستم ايمني بدن، ويروس را به عنوان بيگانه تشخيص مي دهد و سيستم دفاعي را در مقابل اين پروتئين تقويت مي كند و در صورت نفوذ ويروس واقعي كوويد 19 به بدن، به آن حمله خواهد كرد.لوله هاي كوچكويال هاي واكسن در آزمايشگاه فرآوري زيستي در آكسفورد بريتانيابرخي توليدكنندگان واكسن از جمله شركت هاي Inovio در حال توسعه ي واكسن براساس انواع DNA هستند؛ اما با فناوري هاي يادشده هنوز واكسن قابل قبولي در سطح انبوه تولدي نشده است. از طرفي مادرنا به دليل وعده هاي خوشبينانه ي فاقد داده ي علمي مورد انتقاد قرار گرفته است.تيم هاي پژوهشي ديگر، به روش هاي سنتي تري رجوع كرده اند. بعضي دانشمندان از ويروس هاي بدون ضرر براي انتقال ژن هاي كرونا به داخل سلول ها استفاده مي كنند به اين ترتيب ويروس ها وادار به توليد پروتئين مي شوند. اين پروتئين به سيستم ايمني، محافظت از بدن دربرابر ويروس اصلي كرونا را ياد مي دهد. CanSino Biologics، شركتي چيني است كه تست انساني واكسن كرونا مبتني بر اين روش را آغاز كرده است. تيمي از دانشگاه آكسفورد در اين پژوهش همكاري مي كند. ديگر روش هاي سنتي مبتني بر قطعاتي از ويروس كرونا براي توليد واكسن هستند، درحالي كه برخي ديگر از نسخه هاي غيرفعال يا كشته شده ي ويروس كامل كرونا استفاده مي كنند. اين واكسن ها در چين وارد مرحله ي آزمايش روي انسان شده اند. طبق پيش بيني فلوريان كرامر، ويروس شناس دانشكده ي پزشكي ايشان در مونت سيناي نيويورك، حداقل 20 واكسن براي آزمايش پزشكي در هفته هاي آينده كانديد شده اند. بسياري از اين واكسن ها، با پيشرفت آزمايش دچار لغزش خواهند شد. البته ممكن است واكسن روي برخي افراد تأثير مثبتي نداشته باشد و عوارض جانبي بيشتر خود را نشان دهند.براي ايمني كل كره ي زمين، به 16 ميليارد دوز واكسن كرونا نياز خواهد بود ويروس كرونا روي سطح خود از اهداف اغواكننده اي به نام پروتئين «اسپايك» برخوردار است كه براي ورود به سلول هاي انساني به آن نياز دارد. سيستم ايمني هم اين پروتئين ها را تشخيص مي دهد و در صورت ظاهر شدن آن ها در بدن ويروس را مي كشد. ويروس مي تواند با جهش سريع و تغيير شكل، توليدكنندگان واكسن را به مبارزه دعوت كند، به طوري كه پادتن ها يكي پس از ديگري شكست بخورند. خوشبختانه به نظر مي رسد سرعت جهش ويروس جديد كرونا اندك باشد و واكسن در كارآزمايي هاي سراسر جهان مؤثر واقع شده است.وقتي كار روي واكسن كرونا آغاز شد، برخي پژوهشگرها نگران بودند پادتن ها وضعيت بيماري كوويد 19 را بدتر كنند؛ اما در پژوهش هاي اوليه، هيچ خطر مهمي ظاهر نشد. به گفته ي دكتر آليسون كلوين، پژوهشگر مركز كانادايي دانشگاه دالهاوس:نتايج به دست آمده به معني نبود خطر نيست؛ اما تاكنون هيچ شواهدي مشاهده نشده است به همين دليل من تا اين مرحله نسبت به نتايج پژوهش ها خوشبين هستم.افزايش حجم توليدتضمين ايمني و تأثيرگذاري واكسن ها مستلزم كارآزمايي هاي بيشتري است كه نيازمند برنامه ريزي و اجراي دقيق هستند. اگر خروجي كارآزمايي ها، توليد موفقيت آميز واكسن باشد، مي توان محصول را به توليد انبوه رساند. تقريبا تمام افراد روي زمين دربرابر ويروس جديد كرونا آسيب پذير هستند. هر شخصي براي رسيدن به ايمني محافظتي، تقريبا به دو دوز از واكسن نياز خواهد داشت كه در مجموع برابر با 16 ميليارد دوز خواهد شد. به گفته ي آكيكو ايوازاكي، ايمني شناس دانشگاه ييل:وقتي شركت ها وعده ي تحويل واكسن در يك سال يا كمتر از آن را مي دهند، من از حجم توليد آن ها مطمئن نيستم. فكر نمي كنم منظور آن ها توزيع جهاني ميلياردها دوز واكسن باشد.توليد واكسن بسيار پيچيده تر از توليد محصولاتي مثل كفش يا دوچرخه است. واكسن ها نياز به محلي براي رشد مواد اوليه و نگه داري در شرايط استريل دارند. همچنين تاكنون هيچ كارخانه اي موفق به توليد ميليون ها دوز واكسن تأييد شده با آخرين فناوري هاي تست شده در شركت هايي مثل مادرنا يا اينوويو نشده است.در سال هاي گذشته، شركت هايي مثل جانسون اند جانسون در هلند، براي توليد واكسن هاي وكتور ويروسي (ابزارهايي متداول براي انتقال ماده ي ژنتيكي به داخل سلول ها) تأسيس شده اند؛ اما برآورده ساختن تقاضاي دنيا، چالش بزرگي خواهد بود. توليدكنندگان بيشترين تجربه را در توليد انبوه واكسن هاي غيرفعال دارند كه با ويروس هاي كشته ساخته مي شوند پس اين روش توليد، آسان ترين روش براي توليد انبوه واكسن خواهد بود.توليد واكسنيكي از شركت كنندگان در اولين فاز آزمايش واكسن شركت Inovio در حال دريافت واكسن، شهر كانزاس، ماه گذشته.اما تنها يك واكسن توليد نخواهد شد. شركت جانسون اند جانسون حتي در صورت تأييد واكسن، نمي تواند تقاضاي كل جهان را برآورده سازد. به گفته ي ايمليو اميني، رئيس پروژه ي واكسن مؤسسه ي بيل و مليندا گيتس (حامي مالي بسياري از پروژه هاي واكسن): «اميدواريم تلاش ها مؤثر باشد و اين مسئله اهميت بالايي دارد زيرا ما به بيش از يك واكسن نياز داريم.»كاخ سفيد هم به عنوان بخشي از شراكت دولتي خصوصي پروژه هاي واكسن، برنامه ي Operation Warp Speed را آغاز كرده است. در اين برنامه، ترامپ، وعده ي توليد موازي و هم زمان با كارآزمايي هاي باليني را داده است و به اين ترتيب ظرفيت مناسب براي توليد و توزيع تعداد انبوهي از واكسن ها، فراهم خواهد شد. به گفته ي ترامپ، هدف پروژه ي ياد شده توزيع واكسن قبل از پايان سال جاري است. ترامپ به اين منظور از وزارت دفاع درخواست كرده است مديريت حمل و نقل توسعه ي واكسن را برعهده بگيرد.نياز به كالاهايي مثل سرنگ، شيشه و پنبه ي ضدعفوني، فرايند توليد واكسن كرونا را پيچيده خواهد كرد اما گن گوستاو اف پرنا، مدير تداركات توليد، روز پنج شنبه در مصاحبه اي گفت، بحث درباره ي تجهيزات و اقلام مورد نياز براي توليد، تازه آغاز شده است. او اين پروژه را به مسئله اي رياضي تشبيه كرد: چگونه مي توان تا ماه ژانويه 300 ميليون واكسن را توسعه داد. او افزود «دركنار واكسن، نياز به سرنگ، پنبه ي ضدعفوني و چسب زخم هم داريم؛ اما چگونه بايد اين اقلام را توزيع كنيم؟ در حين توزيع چه اتفاقي خواهد افتاد؟ آيا بايد حالا اين كالاها را سفارش دهيم تا از قابليت توزيع آن ها مطمئن شويم؟»دكتر آمش آدالجا، متخصص بيماري هاي عفوني و پژوهشگر ارشد مركز امنيت سلامت دانشگاه جانز هاپكينز معتقد است توليد و توزيع واكسن ابعاد كوچكي هم دارند و به همين دليل فرايند پيچيده مي شود. او مي گويد: «از زمان فلج اطفال تاكنون شاهد چنين مقياس گسترده اي براي توليد واكسن نبوده ايم. كالاهايي مثل سرنگ ها، سوزن ها، شيشه ها مسئله ساز مي شوند. بايد درباره ي تمام اين ها فكر كرد. نبايد اجازه داد چنين چيزهاي ساده اي در برنامه ي توزيع واكسن اختلال ايجاد كنند.»واكسن كرونا هنوز توليد نشده اما پرسش هايي را به وجود آورده است. در نشست انجمن جهاني بهداشت در هفته اي كه گذشت، اتحاديه ي اروپا طرحي مبني بر توصيه ي توافق داوطلبانه را توسعه داد كه طبق آن، شركت ها ملزم به تسليم حق انحصاري خود براي توليد واكسن خواهند بود.آكسفام، خيريه اي بين المللي است كه نامه اي سرگشاده از 140 رهبر و كارشناس جهان براي فراخوان واكسني عمومي را منتشر كرده است كه به صورت رايگان دردسترس تمام مردم و كشورها قرار گيرد. هلن كلارك، نخست وزير سابق نيوزلند و يكي از امضا كنندگان اين نامه مي گويد: «اين واكسن ها بايد به كالايي عمومي تبديل شوند. تا وقتي همه ايمن نشوند ما نيز در امان نخواهيم بود.»